Boek review Oerdieet, door Remko Kuipers

Oerdieet1Begin dit jaar verscheen het boek Oerdieet van Remko Kuipers. Dr. Remko Kuipers is een onderzoeker aan het Universitair Medisch Centrum in Groningen. Hij is gepromoveerd op zijn onderzoek in Afrika naar oervoeding. In het voorwoord prijst Loren Cordain, één van de voorlopers op het gebied van onderzoek naar het paleodieet, de inzichten en praktische richtlijnen die Remco Kuipers in zijn boek uiteenzet.

Omgeving versus genen

Het boek Oerdieet begint met een proloog, waarin het begrip oerdieet wordt uitgelegd. Onze continue veranderende leefomgeving leidt tot aanpassingen in onze genen. De afgelopen duizenden jaren hebben veranderingen echter met zo’n enorme snelheid plaatsgevonden, dat onze genen zich nog niet hebben kunnen aanpassen aan de nieuwe leefomgeving. Hierdoor is als het ware een kloof ontstaan tussen onze genen en onze omgeving. In Oerdieet wordt uitgelegd hoe veranderingen in onze leefomgeving hebben geleid tot het optreden van welvaartziekten, wat in feite ouderdomsziekten zijn die zich op steeds jongere leeftijd openbaren.

De natuurlijke reactie van ons lichaam

Deel 1 van het boek beschrijft de achtergronden van het oerdieet en de invloed van de intrede van landbouw, vervolgens worden de effecten van de industrialisering van onze maatschappij tot en met de huidige fastfoodrevolutie beschreven. Evolutie heeft eeuwen lang bijgedragen aan een natuurlijke selectie, alleen degenen die zich het beste konden aanpassen aan wat de omgeving bood overleefden.

In Oerdieet wordt uiteengezet dat de manier waarop we op dit moment eten, bijdraagt aan welvaartsziekten in onze maatschappij. Wellicht is het tijd dat we de focus verplaatsen van het benaderen van deze klachten als ziekte, maar als een natuurlijke reactie van het menselijke lichaam op de gewijzigde eet- en leefwijze. We brengen uren per dag zittend door, we eten continue tussendoortjes en vullen ons lichaam met overmatige hoeveelheden koolhydraten en ontstekingsopwekkende vetten. Pure onbewerkte producten uit de natuur die ons miljoen jaren gevoed hebben, vormen niet langer de basis van ons moderne eetpatroon. Groenten, fruit, vis, noten, zaden hebben plaats gemaakt voor sterk bewerkte producten, granen en zuivel. Onderzoeken tonen aan dat welvaartsziektes zoals hart- en vaatziektes, suikerziekte, artritis, prikkelbare darm syndroom, maar ook bijvoorbeeld mentale klachten nauw verband houden met een tekort aan gezonde vetzuren en voedingsstoffen, die eeuwen lang de basis gevormd hebben van ons voedingspatroon. Sommige van deze ziektebeelden behoren tot het normale verouderingsproces van ons lichaam, maar het probleem is echter dat deze aandoeningen op steeds jongere leeftijd optreden als gevolg van een falend immuunsysteem.

Fascinerend vind ik hoe onze hersenen, in verhouding tot ons lichaam zo enorm hebben kunnen groeien; van 450cc in de oudste mensachtigen tot 1450 cc in de moderne mens. In het boek wordt uitgelegd hoe evolutie, omega 3 vetzuren en andere voeding voor de hersenen hiertoe hebben bijgedragen.

Fastfood houdt onze zintuigen voor de gek

In Oerdieet wordt onze huidige levensstijl en dan met name onze voeding beschouwt vanuit verschillende invalshoeken en disciplines. Aan de hand van onderbouwde argumenten en referenties naar wetenschappelijke onderzoeken, wordt uitgelegd wat de effecten zijn van onze huidige voeding op onze gezondheid. Zo wordt onder andere beschreven hoe fastfood onze oerinstincten als het ware voor de gek houdt en zorgt voor een onnatuurlijke prikkeling van onze zintuigen, zodat we er meer en meer van willen eten. De fastfood industrie speelt slim in op onze oerinstincten.

Met name de enorme hoeveelheid koolhydraten (granen en suikers blijken het over grote deel van ons dagmenu uit te maken) en daarnaast tekorten aan essentiële vetten en lage inname van kwalitatief hoogwaardige eiwitten dragen bij aan chronische aandoeningen, waaronder laaggradige ontstekingen, een continue activatie van het immuunsysteem. Met alle gevolgen van dien.

Recente onderzoeken laten zien dat fructose een bloeddruk verhogend effect heeft, en net als alcohol vetstapeling in de lever teweeg brengt. Onderzoek na onderzoek toont aan dat niet verzadigd vet, maar dat beperking van koolhydraten en linolzuur een belangrijk aandachtspunt zouden moeten vormen.

Voedingsstoffen zoals de natuur bedoeld heeft

Deel 2 gaat in op de elementaire basisbehoeften van ons lichaam en de impact van voedingsstoffen op onze gezondheid. Er wordt uitgebreid aandacht besteed aan wat ons lichaam nodig heeft om optimaal te functioneren en wat de invloed is van (voedings)stoffen die ons lichaam belasten. Het boek gaat verder dan voeding; er wordt tevens aandacht besteed aan levensstijl.

Een ding waar veel wetenschappers en zelfs het voedingscentrum het over eens blijken te zijn, is dat afwisseling en diversiteit in onze voeding essentieel zijn om een optimale mix van voedingsstoffen binnen te krijgen. Em dan met name natuurlijk de micronutriënten zoals vitamines, mineralen en andere bioactieve stoffen.

Onze voeding bestaat voor het grootste deel uit macronutriënten; koolhydraten, vetten en eiwitten. Onderwerpen als cholesterol, metaboolsyndroom en laaggradige ontstekingen komen in dit deel uitgebreid aan bod. Zo wordt uitgelegd hoe herstel van de balans tussen ontstekingsbevorderende omega 6 vetzuren en ontstekingsremmende omega 3 vetzuren bijdraagt aan onze gezondheid, waarom de glycemische index van voeding belangrijk is, en wat de rol van koolhydraten is op de activatie van ons immuunsysteem. Tevens wordt duidelijk gemaakt dat granen en bewerkte voedingsmiddelen uiteenlopende gezondheidsklachten te weeg kunnen brengen vanwege de aanwezigheid van bepaalde prikkelende stoffen zoals anti-nutriënten.

Deel twee vervolgt zijn pad langs de verschillende soorten voeding en voedingsstoffen en de invloed hiervan op onze gezondheid. Op deze manier wordt een steeds duidelijker beeld geschetst van het oerdieet. De essentie is dat we voedingsstoffen niet als geïsoleerde substanties moeten bekijken die één bepaald effect hebben. Voedingsstoffen hebben veel verschillende functies en vaak gaat het om de samenwerking tussen verschillende voedingsstoffen in vorm die de natuur voor ons gemaakt heeft.

Voeding is echter slechts één van de factoren die van invloed is op onze gezondheid. De invloed van omgevingsfactoren zoals lichaamsbeweging, zonlicht, stresshantering worden ook kort toegelicht.

Geen klachten, geen probleem?

Ons lichaam is continue bezig om alle processen zo optimaal mogelijk te laten verlopen en balansen in stand te houden. Disbalansen komen niet direct aan het licht, op het moment dat we klachten ervaren, is er vaak al langere tijd iets niet in orde. Natuurlijk voel je direct pijn als er acute schade is aan je lichaam, maar hoge bloeddruk of bijvoorbeeld aderverkalking geven niet direct klachten. En daarnaast zijn deze afwijkingen vaak slechts een gevolg van een grotere verstoring. Het lichaam verhoogt de bloeddruk met een reden (bijvoorbeeld om omdat extremiteiten anders niet voldoende voedingsstoffen krijgen). Reden te meer om niet te wachten tot je lichaam gebreken gaat vertonen, maar je lichaam weer dat te bieden wat het nodig heeft.

Oervoeding, zo simpel kan het zijn

Deel 3 biedt handvaten om de informatie uit eerdere delen toe te kunnen passen. Het oerdieet is in feite heel eenvoudig. De basis is pure, natuurlijke en onbewerkte voeding. Granen, peulvruchten en zuivel behoren niet tot de basis, maar kunnen soms in beperkte mate als aanvulling gebruikt worden. Door de werkelijk voedende en verzadigende invloed van deze voeding op ons lichaam, hoeft de focus niet op caloriebeperking te liggen, het lichaam vindt dan zelf z’n natuurlijke balans.

Toch kan het zeker lastig zijn de verleidingen van fastfood te weerstaan. Ons lichaam heeft van nature een voorkeur voor zoet, vet en zout eten. En omdat fastfood onze zintuigen sterk stimuleert, werkt dit een onecht honger gevoel in de hand. We krijgen trek, zonder dat er in het lichaam een daadwerkelijk voedingsstof tekort is.

Last but not least: recepten

Het culinaire deel van dit boek bevat recepten ingedeeld naar smaakmakers, kleine gerechten, grote gerechten, nagerechten, snacks en drankjes. Voorafgaand aan de recepten wordt uitgelegd wat de manier van denken is achter het oerdieet. Hier worden we meegenomen naar een dagmenu wat niet meer focust op ontbijt, lunch en dinergerechten zoals wij ze kennen, maar naar maaltijden die voornamelijk zijn opgebouwd uit groenten, fruit, vlees, gevogelte en vis.

Concreet betekent dat als we onze gezondheid willen ondersteunen dat we de snelle koolhydraten (frisdranken, koekjes, maar ook brood, rijst en aardappelen) beter kunnen verwisselen voor langzame koolhydraten en meer vezels (vooral in de vorm van groente). Daarnaast heeft ons lichaam bouwstoffen nodig in de vorm van vetten en proteïnen van hoge kwaliteit. Niet alle vlees is gelijk. Vlees van dieren die flink hebben kunnen bewegen, van dieren die ook hebben gegeten waar ze voor gemaakt zijn (koeien horen bijvoorbeeld gras te eten, geen graan) en vlees wat niet bewerkt heeft, heeft een compleet andere invloed op ons lichaam dan vlees van dieren die in een stal gestaan hebben, bewerkt voedsel hebben gekregen en synthetische toevoegingen om de smaak te versterken en de houdbaarheid te vergroten.

Aanrader?

Oerdieet is een aanrader als je geïnteresseerd bent in de invloed van voeding op onze gezondheid. Aan de hand van duidelijke redenaties en wetenschappelijke onderbouwingen leer je begrijpen wat ons lichaam wel of niet nodig heeft, zodat je zelf in staat zult zijn keuzes te maken om laaggradige ontstekingen en vroegtijdig optreden van ouderdomsziekten te voorkomen. Het oerdieet is dan ook geen dieet, maar een leefwijze.

Erg handig vind ik dat aan het einde van elk hoofdstuk de belangrijkste punten kort en overzichtelijk worden samengevat. Er wordt wat mij betreft een vrij voorzichtige houding aangenomen ten opzichte van de adviezen die gegeven worden. Aan de ene kant prettig, want zo wordt het oerdieet (zowel het boek als de manier van eten) voor meer mensen toegankelijk, aan de andere kant hadden van mij adviezen nog wat puurder mogen zijn.

In mijn visie gaat niet eens zo zeer om wat onze verre voorouders precies aten, want dat zal van regio tot regio verschilt hebben. Wat mij betreft ligt de focus meer op wat ons lichaam nodig heeft om optimaal te functioneren, alsmede eten en leven zoals de natuur bedoeld heeft. Dat is voor mij aannemelijker dan het nuttigen van bewerkte voedingsmiddelen, producten die vullen in plaats van voeden of ons lichaam irriteren en de hele dag achter een computer zitten.

Tijgernotentaartjes
Boek review: Stadswild

No Comments

Leave a Comment

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.